Սումգայիթ, Շուշի, Արմենիքենդ, Տասնըչորս Տարի Առաջ Ըսուած եւ Գրուած էր

31 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ 2017 – ՊԱՏՄԱԿԱՆ – ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ – ԶՐՈՅՑՆԵՐ – ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐ :

Յ. ՊԱԼԵԱՆ
Յ. ՊԱԼԵԱՆ

Տասնըչորս տարիներ առաջ էր, Յունուար 2003-ին, յօդուածով մը անդրադարձած էի Արցախեան հարցին եւ Զորի Բալայեանի Ծիծեռնակաբերդի Պաքուցիներու ոգեկոչման հանդիսութեան: Հարցերը կը մնան այնպէս ինչպէս որ էին, անբովանդակ քաղաքական իրարանցումները եւ երթեւեկը կը շարունակուին, չես գիտեր ո՞ր մսկոտութեամբ դեռ չհինցած մարդկութեան դէմ ոճիրները դատարան չենք տարած եւ չենք տանիր:

Զորի Բալայեանի ելոյթը իր աժմէականութիւնը պահած իսկական ամբաստանագիր մըն է, զոր դատարանի մը ներկայացնող չէ: Հա-յաստան եւ սփիւռքներ, լուսնկարուելու ծառայող ամպագոռգոռ մեծանուն ժողովներէն, ցոյցերէն, հանրաժողովներէն անդին, եթէ լսենք Զո-րի Բալայեանի ամբաստանագիրը եւ զայն շալկած դատարան երթանք, Արցախի միջազգային ճանաչման հարցը տեղքայլէ կ’ազատենք:

Աւելի ճիշդ, կ’ազատենք միջազգային դիւանագիտութեան շա-հախնդրուած աւազախրումէն:

Ի՞նչ կ’ըսէ Զ. Բալայեան:

– 1990ի Պաքուի ջարդը ատրպէյճանցիներու կազմակերպած եղեռնա-գործութեան ահաւոր շղթայի ամենաահաւոր օղակներէն մէկն էր:

– Անկէ առաջ տեղի ունեցած էին Փետրուար 1988ի Սումգայիթի եւ Մայիս 1988ի Շուշիի ջարդերը:

– …Նոյն տարուան Մարտին Պաքուի Արմենիքենդ շրջանի առաջին ջարդերը, որոնց մասին զօրավար Լըպէտ վկայած է իր գրքին մէջ, ըսելով որ 1988ին եւ 1989ին, Պաքուի մէջ անդադար տեղի ունե-ցած են ջարդ, սպանդ, ցեղասպանութիւն:

Կը յիշեցնէ, որ՝

– Խորհրդային Միութեան Գերագոյն Խորհուրդին մէջ, Կորպաչեւ համաձայնած է, որ հարցը քննուի…. դռնփակ: Ի՞նչ ունէր թաքցնելիք, ինչո՞ւ, որմէ՞…

Այդ ժողովին, Անատոլի Սոբչակ, ընդվզած ահաւոր ոճիրին մասին գաղտնասացութեան վերաբերումէն, ըսած է.

– Պաքուի հայերը, իրենց տուներուն մէջ կը մորթէին դռները բաց, մարդիկ վար կը նետուէին բարձր յարկերու պատուահաններէն, իսկ մենք գաղտնաբար եւ վախվխելով հարցը կը քննենք դռնփակ:

Խօսած է պաշտանութեան նախարար Եազով, վկայելով որ՝

– Ատրպէյճանցիները կը կրակէին ոչ միայն հայ երեխաներու եւ ծերերու, այլ նաեւ անոնց օգնել փորձող խորհրդային զինուորներու վրայ:

Ներքին գործոց նախարար Բակատին մերկացումներ ըրած է.

– Ատրպէյճանի ղեկավարութեան նախօրօք կազմակերպած ու ծրագրած ցեղասպանութեան գործողութիւններու ամբողջ ծրագիրի մասին: Քա.Կէ.Պէ.ի նախագահ Կրիուչկով վկայած է, թէ ինչպէս ողջ-ողջ կ’այրէին հայերը եւ իններորդ յարկէն վար կը նետէին:

Անդադար երթեւեկող եւ երբեմն ալ փոփոխուող համանա-խագահները ցարդ ի՞նչ ըրած են այս մարդկութեան դէմ գործուած եւ հողի տիրացման համար ժողովուրդի մը դէմ գործուած ոճիրներուն գծով: Ոչինչ ըրած են եւ այդ պատճառով ալ կարծեցեալ բանակցութիւններու համար շարունակուող գրեթէ զբօսաշրջային ապարդիւն երթեւեկը կը շարունակուի: Ժողվրդային իմաստութիւնը կ’ըսէ, կը շարունակեն ջուր ծեծել:

Հաւանօրէն անոնք պատուէր կը կատարեն:

Իսկ մենք, հանգամանաւոր քաղաքական դէմքերը եւ սփիւռք-(ներ)ի բազմանուն կազմակերպութիւնները ի՞նչ ըրած ենք ցարդ ցե-ղասպանութեան ճանաչման աշխատանքներու կողքին, աւելի այժ-մէական, անմիջականութիւն ունեցող այս եղեռնագործութիւններուն համար, որոնց անգիտացումը մեր կողմէ, քաղաքական դաշտէ հեռացումը մեր իսկ կողմէ, քաջալերանք է անդադար կրկնուող ազրպէյճանական ոճրային նախաձեռնութիւններու, սահմանին վրայ սովորա-կան դարձած գարուն կեանքով ընտանիքներու յոյս, նեցուկ ըւ շարու-նակութիւն ըլլալու կոչուած երիտասարդներու մահուան:

Իսկ Հայաստան, Արցախ, Սփիւռքներ, բազմատասնեակ կու-սակցութիւններ եւ կազմակերպութիւններ, ինչո՞ւ ձեռնածալ նստած կը լռեն, Ստեփանակերտ կ’երթան կուգան հիացող զբօսաշրջիկի լուսանկարներով կը վերադառնան:

Պելոռուս նոպելեան դափնեկիր Սվետլանա Ալեքսիեւիչ այդ ոճ-րային ողբերգութիւներու մասին անվարան խօսած է: Ամանորի որպէս նուէր համանախագահներուն անոր գիրքերը նուէր տրուին, եթէ անոնք ալ ժամանակ գտնեն այդ էջերը կարդալու, թերեւս նուազ կ’եր-թեւեկեն եւ նուազ կը քերեն իրենց ուղեղները ոչ մէկը եւ ոչ ալ միւսը վշտացնելու ճապկումներ փորձելու:

Փաստերը կան: Վկայութիւնները կան:

Ի՞նչ բան կ’արգիլէ, որ մարդկային իրաւանց պաշտպաններ, հասարակական կազմակերպութիւններ, զոհերու ընտանիքներու հա-մախմբում մը, չեն դիմեր դատարան, ինչո՞ւ միջազգային մամուլը չի լուսաբանուիր: Այս ալ ընդհանուր բնութագրումով հայկական հարց է, շարունակութիւնը համաթրքական երազի հողի տիրացման համար գործադրուած ցեղասպանութեան:

Քանի դեռ միջագային դատապարտութեան չէ արժանացած Ատրպէյճանը, ան պիտի շարունակէ ինք ներկայանալ որպէս զոհ, իր «փախստականներ»ու յիշեցումով:

Առաջին հերթին Հայաստանի բարեկամ եւ գործակից Մոսկուան ինք պէտք է բանայ լրիւ թղթածրարը, առանց խուսանաւումնե-րու:

Մինչեւ որ այս թղթածրարը չբացուի, պիտի շարունակուի նախագահ Սերժ Սարգսեանի նշած կացութիւնը, ըստ որուն՝ «կարելի չէ մէկ ձեռքով կրակել եւ միւսով բանակցիլ»:

Եւ այս տիկնիկային խաղը պիտի շարունակուի համանախագահներու լուռ մեղսակցութեամբ: Համանախագահներ կը փոխուին, խաղը կը շարունակուի:

Անհեթեթութիւն է երեւակայել, որ համանախագահները եւ իրենց կառավարութիւնները անտեղեակ ըլլան պատմական փաստերէն:

Վերստին կարդալ վերեւ նշուած վկայութիւնները, յիշել, յիշեց-նել, կրկնել, աշխարհի բոլոր միջօրէականներու եւ զուգահեռականներուն տակ:

Որպէսզի չմոռնանք:

Որպէսզի չմոռնան:

www.yerakouyn.com/?p=142117

249 Total Views 1 Views Today

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*