Ե. ԴԱՐՈՒ ՈԳԻԻ ՃԱՌԱԳԱՅԹՈՒՄՈՎ – ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ ԱԶԱՏ ԽՕՍՔ

Երան Գույումճեան «Ազատ Խօսք Պարբերաթերթի» Խմբագիր

Հայ իրականութեան մէջ, Հոկտեմբեր ամիսը կը նշանաւորուի գերազանցօրէն որպէս Հայ Գիրերու եւ Սրբոց Թարգմանչաց ամիս: Հայ գիրերու գիւտը կարելի է նկատել որպէս հայոց պատմութեան այն աստեղային պահը, երբ հայ ոգիի շողափայլ ճառագայթումով, այլեւ խոր հաւատքով, ջերմեռանդ տքնանքով եւ հեռահար տեսլականով՝ Ս. Մեսրոպ Մաշտոց, գործակցութեամբն ու զօրակցութեամբը Ս. Սահակ Պարթեւ կաթողիկոսի եւ Վռամշապուհ արքայի, կերտեց հայ ազգի լինելութեան ամէնէն անսասան հիմնաքարը՝ հայոց լեզուի երկաթեայ 36 տառերը, դառնալով իրաւամբ՝ «Հայ դարերու դիմաց կեցող ադամանդեայ ապառաժ», անխորտակելի եւ շողարձակ…

Արդարեւ, 405-ին, հայ ժողովուրդը կորսնցուցած էր իր քաղաքական անկախութիւնը եւ անդամահատուած էր Բիւզանդիոնի եւ Պարսկաստանի միջեւ, որոնք իրեն կը պարտադրէին իրենց լեզուն ու մշակոյթը: Լեզուամշակութային ահեղ ձուլում կը սպառնար հայ ժողովուրդին, այսինքն չլինելու վտանգը: Մաշտոց եկաւ տալու «Լինել»ու պատասխանը…Լինել՝ մեր սեփական «այբ-բեն-գիմ»ով, հայադրոշմ հաւատքով, ինքնաճանաչման եւ ինքնագիտակցութեան նոր որակով, հայ դպրոցներու համատարած ցանցով, հոգեմտաւոր նոր արթնութեամբ, որուն լաւագոյն բանաձեւումը պիտի ըլլար՝ հայերէնի թարգմանուած առաջին նախադասութիւնը՝ «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»: Լինել՝ մշակոյթի նոր փայլատակումով, որ պիտի տար համաշխարհային եւ ազգային պատմութեան վսեմագոյն արժէքներ՝ Աստուածաշունչ մատեանի թարգմանութիւնը, որ կոչուեցաւ «Թագուհի Թարգմանչաց», Զուարթնոց ու Գեղարդ, մեր մասիսագմբէթ կաթողիկէները սփռուած ամբողջ Հայաստանի տարածքին, Մխիթար Գոշ ու Գրիգոր Տաթեւացի, Անանիա Շիրակացի եւ Դաւիթ Անյաղթ, Մովսէս Խորենացի եւ Ս. Գրիգոր Նարեկացի…Այս շարքը կարելի է երկարել մինչեւ Անիի ճարտարապետական կոթողները, մինչեւ Կոմիտաս, Շնորհալի եւ Սայեաթ-Նովա, մինչեւ հայ գիրի ու դպրութեան մեր բոլոր մեծամեծները, որոնց ստեղծագործական հրեղէն ժայթքի սկիզբներու սկիզբը Ս. Մեսրոպ Մաշտոցն է, որ՝ ինչպէս կը հաստատագրէ Պարոյր Սեւակ՝ «Ծնուե՛ց, որ ծնուե՛նք, եղա՛ւ, որ լինե՛նք, եւ անմահացա՛ւ, որ անմահանա՛նք»:

Ե. Դարու այս լուսակերտ հրաշքը ապրեցաւ ազգային մեր գիտակցութեան մէջ ու ապրեցուց մեզ որպէս ինքնուրոյն ազգ եւ հայրենիք հայոց, նոյնիսկ ազգային պետականութեան բացակայութեան պայմաններու տակ եւ Սփիւռքի կամ սփիւռքներու ապազգայնացնող իրադրութեան մէջ:

Ներկայիս, համաշխարհայնացման վիթխարի հոսանքը՝ իր համահարթեցման միտող ահեղ եւ լափլիզող ուժգնութեամբ, կը սպառնայ ոչնչացնել սեփական ինքնութիւն ու մշակոյթ, ազգային ինքնուրոյն դիմագիծ ու մշակոյթ…., անոնց տեղ կազմաւորելով աշխարհաքաղաքացիական ինքնութիւն, որուն գլխաւոր մտահոգութիւնը կը դիտարկուին ըլլալ՝ մարդ-անհատին ֆիզիքական կարիքներու բաւարարումը, տնտեսական բարօրութիւնը եւ շահոյթներու անկասելի ապահովումը: Ինքնութիւն մը՝ այս, ուր տեղ չունին հոգեւոր արժէքները, բարոյական աւանդական հասկացութիւնները, ազգային մշակոյթն ու պատմութիւնը, եւ ուր տիրապետողը՝ հոգեզուրկ, մակերեսային զանգուածային մշակոյթի չարժէքներն են, օրէ ցօր ահագնացող թափով տիրական…

Համաշխարհայնացման այս ամէնակուլ յորձանքին դէմ յանդիման, սփիւռքի կառոյցները՝ Հայաստանի պետականութեան հետ միասին, կը գտնուին նոր մարտահրաւէրներու դիմաց: Պատմութեան անհրաժեշտութիւնը կը թելադրէ որ անոնք միաւորելու են իրենց ողջ ներուժը, եւ՝ համահայկական մտածողութեամբ ու ծրագրաւորումով, մշակելու են կրթամշակութային քաղաքականութիւն, որուն առանցքային խնդիրները ըլլալու են՝ հայոց լեզուի զօրացման եւ բիւրեղացման խնդիրը՝ իր զոյգ ճիւղերով, արեւմտահայերէն եւ արեւելահայերէն, ազգային դպրոցի առաքելութեան վերասահմանումը, ազգային մշակոյթի հարստացումն ու տարածումը:

Այսօր եւ ընդմիշտ, մայրենի լեզուն է մեր ինքնութեան ազգային զարկերակը, հայեցի մտածողութեան եւ լինելութեան, շարունակականութեան երաշխիքը, հայ մշակոյթի էական առանցքը՝ համաշխարհայնացման համահարթեցման հոսանքին մէջ…եւ որքա՛ն կարեւոր է անոր ճշգրիտ ու յստակ, օտարաբանութիւններէ եւ խորթ տարրերէ զերծ բիւրեղացումն ու տարածումը…: Որքա՛ն կարեւոր է նաեւ միասնական ուղղագրութեամբ՝ մեր լեզուի գրական երկու ճիւղերու միաւորումը, որպէս անոնց առաւել զարգացման եւ ազգի մէկութեան սատարող էական ազդակ…

Հայ ոգիի ճառագայթումով, խոր հաւատքով, անդուլ ճիգերով ու տքնանքով կերտուեցաւ 5-րդ դարու հայ մշակոյթի Ոսկեդարը, որպէս սկզբնակէտ ունենալով հայոց տառերու հրաշալի գիւտը: Դարեր շարունակ, հայ ժողովուրդը իր հոգեմտաւոր եւ բարոյական սնունդը ըմպեց անոր կարկաչահոս աղբիւրէն եւ մնաց հայ, հակառակ դարերու անողոք փոթորիկներուն, ընդ հուր եւ ընդ սուր…

Ներկայիս, հոգեզուրկ եւ հոգեզրկող աշխարհի մը մէջ, պիտի կարենա՞նք ոգիի նոր ճառագայթումով եւ ստեղծագործական նոր թափով վերարծարծել 5-րդ դարու ոգեղէն հրայրքը եւ նոր թռիչք տալ ազգային մեր մշակոյթին, որ հայեցի մեր ինքնութեան ամէնէն շքեղ ու հարազատ արտայայտութիւնն է ու գոյութեան խորհուրդը….Թէ՞ պիտի կառչինք սպառողական, նիւթապաշտ քաղաքակրթութեան աշխարհահայեացքին ու ապրելակերպին, դառնալով անոր վիթխարի շուկային մէջ՝ մեզի վիճակուած փոքրիկ խանութպանի կամ փերեզակի դիմազուրկ եւ աղքատիկ դերը…: Եւ ինչպէս Կոստան Զարեան՝ մեծ մտածողը, այնքան իմաստալից կերպով կը հարցադրէ. «Պիտի կառչե՞նք մեռնող եւրոպական քաղաքակրթութեան, թէ՞ առաջին պլանի վրայ կանգնած` արեւելեան մտքի նոր ճառագայթումի և նոր ստեղծագործական թափին հետ, պիտի հանդիսանանք ներուժ մշակութային կեդրոն: ….պիտի կարողանա՞նք` հակառակ մեզ շրջապատող անողոք պայմաններին՝ դրսեւորել մեր ազգային եսը, ընդունել պատմութիւնից մեզ վիճակուած խորհրդաւոր, հակատրամաբանական ճակատագրական դերը»:

Պիտի կարենա՞նք հաւատարիմ մնալ 5-դարի ոգիին, շունչին ու փիլիսոփայութեան եւ թիավարել հոսանքն ի վեր, վերահաստատելով մեր ազգային մշակոյթն ու ազգային Ես-ը, ըսել մեր ինքնուրոյն խօսքը աշխարհին….
Yeran KOUYOUMJIAN
ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ

www.azadkhosk.com/khempakragan7301.html

140 Total Views 2 Views Today

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*