Շուշիի ջարդին զոհ է գնացել 400-500 հայ. վարչապետ Խատիսյանի ելույթը խորհրդարանում՝ ապրիլի 30, 1920թ

29 ԱՊՐԻԼ 2019 – ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՕՐԱԳԻՐ:

1920 թվականի ապրիլի 30-ին Հայաստանի վարչապետ Ալեքսանդր Խատիսյանը խորհրդարանի առաջ զեկուցում է կարդում վերջին երեք շաբաթվա դեպքերի մասին: Ներկայացնում ենք այդ ելույթից որոշ հատվածներ, իսկ ամբողջական տեքստը հասանելի է այստեղ

… Ադրբեջանի հետ բանակցելու բազմաթիվ փորձեր եղան, բայց, ցավոք, պետք է մատնանշենք, որ Հայաստանի հանդեպ նրա նախկին կառավարության բռնած դիրքը վերացնում է բանակցության ամեն մի հնարավորություն: [Ադրբեջանը] համառորեն գծում է իր սահմանները այնպես, որ մեջ է առնում Հայաստանի մեծ մասը: Այդպիսի նախագծի շուրջը մենք բանակցություն վարել անկարող ենք:

Ղարաբաղ և Զանգեզուրի դեպքերը հայտնի են ձեզ: Հայ անպաշտպան գյուղացին, չունենալով ռազմամթերք և կանոնավոր զորք, դուրս է եկել օրհասական կռվի իր վրա հարձակվողների դեմ և, բնականորեն, չի կարողացել դիմադրել մինչև վերջ: Դրա հետևանքը եղել է այն, որ թաթարների կողմից այրվել են լքված գյուղերը, Եվլախ-Շուշի ճանապարհի երկու կողմն ընկած հայկական գյուղերը մաքրվել են, Շուշու հայկական մասը ավերվել է հիմնովին: Քաղաքում տեղի է ունեցել նաև ջարդ, որի ընթացքում հայերը տվել են 400-500 զոհ:

Ապրիլի 10-ին Թիֆլիսի մեր պատվիրակության հեռագրի համաձայն՝ Անդրկովկասյան կոնֆերանսը որոշել է դադարեցնել կռիվներն ու հանձնաժողովներ ուղարկել՝ դեպքերը տեղում քննելու:

Ղազախի հանձնաժողովը իր գործը վերջացրել է մի օրում և ապրիլի 14-ին վերադարձել Թիֆլիս:

Ապրիլի 19-ին մի հանձնաժողով ճանապարհվել է Շուշի: 23-ին ստացված հեռագիրն ասում է, որ իրենք Եվլախ-Շուշի ճանապարհի վրա ոչ մի հայ չեն տեսել: Շուշում պատահել են մի քանի հոգու, որոնք պատսպարված են եղել այս ու այն թաթարի մոտ:

Երրորդ հանձնաժողովը, որ պիտի գնա Շարուր-Նախիջևան, հասել է Երևան: Նա դեռ դուրս չի եկել ճանապարհների փակ լինելու պատճառով: Հանձնաժողովի թաթար անդամ Սուլթանովը գնացել է Դավալու, ծանոթանալու ճանապարհի վիճակին, բայց դեռ չի վերադարձել:

Կոնֆերանսը դեռ պաշտոնապես գոյություն ունի, բայց նիստերն ընդհատված են երեք օրով՝ Բաքվում տեղի ունեցած հեղաշրջման հետևանքով:

Բաքվի գրավումից առաջ հեռագրալարով ինձ հաղորդեցին, թե Ադրբեջանը հայտարարում է, որ բոլշևիկները մոտենում են իր սահմաններին, բայց ինքը ուժ չունի դիմադրելու, որովհետև զորքերը զբաղված են Ղարաբաղում: Ուստի նա Հայաստանի կառավարությունից երաշխավորություն է պահանջում, որ զորքերը հետ քաշելու դեպքում հարձակում չլինի:

Ադրբեջանի հեղաշրջման հետ կապ ունի նաև այն հարցը, թե մենք ինչ վերաբերմունք ունենք դեպի Խորհրդային Ռուսաստանը: Մեր կայուն տեսակետն այն է, որ Հայաստանը չեզոք է հանդեպ Ռուսաստանի քաղաքացիական կռվի և այդ կռիվը վարող ուժերի…

Այնուամենայնիվ, չպետք է անտեսել, որ բոլշևիկներն են Ռուսաստանի իրական ուժը:

Հայաստանի կառավարությունը երբեք դեմ րէ բանակցություններ սկսելու Խորհրդային Ռուսաստանի հետ այն հիմունքներով, ինչ որ նախատեսում են բոլշևիկյան դեկրետները:

Յառաջ օրաթերթ, ՀՅԴ, թիվ 91, չորեքշաբթի, 5 մայիս, 1920թ.

Լուսանկարում՝ Շուշին 1920 թ. մարտյան ջարդերից հետո

aniarc.am/2019/04/29/khatisyan-speech-parliament-april-30-1920/?

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail