ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ – ԲԱՐԻ ԼՈՅՍ – Ընտրիր վատ ճանապարհ, բայց ոչ վատ ընկեր
Nazareth Berberian – ««ՆԱԽՈՐԴ ԲԱՐԻ ԼՈՅՍԸ»»
ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ «ԲԱՐԻ ԼՈՅՍ»Ը
ԲԱՐԻ ԼՈՅՍ
«Ընտրիր վատ ճանապարհ,
բայց ոչ վատ ընկեր»
4 Մարտ 2020
«Մեր պատմական հայրենիքում ամէնուրեք սփռուած հնապատմական յուշարձանները, որ հայ ցեղի ու մտքի արտադրութիւնն են՝ նրա բազմադարեան կուլտուրական կեանքի ապացոյցները, հանդիսանում են հայ ժողովրդի գերագոյն հարստութիւնը եւ նորանոր ստեղծագործութեանց անսպառ աղբիւրը նրա բոլոր սերունդների համար:
«Ուստի՝ յանուն գիտութեան եւ առհասարակ մեր երկրի կուլտուրական առաջխաղացման, համարելով մեր երկրի հնութիւնների պահպանութիւնը Հայաստանի պետական իշխանութեան գլխաւոր պարտականութիւններից մէկը, այսու դիմում ենք Ձեզ, պարոն նախարար, եւ խնդրում միջնորդել նախարարների խորհրդի առաջ՝ կազմակերպելու վերոյիշեալ նպատակի համար յատուկ մարմին «Հնութիւնների պետական պահպանութեան կոմիտէ» եւ նրան վերապահել ամենայն իրաւասութիւն հնութիւնների պահպանութեան եւ պաշտպանութեան վերաբերեալ:
«Սոյն կոմիտէն, հանդիսանալով իբրեւ զարգացումն հանրային կրթութեան եւ արուեստի նախարարութեան «հնութիւնների պահպանութեան բաժնի», լինելու է գիտութեան եւ գեղարուեստի ականաւոր ներկայացուցիչներից, որի առաջին կազմը կը նշանակուի կառավարութիւնից:
«Ընդսմին ներկայացնում ենք Ձեր ուշադրութեանը մեր կազմած օրինագիծը եւ կոմիտէի կազմի ու պարտականութեան ցանկն ու նախահաշիւը»:
Գարեգին Եպիսկոպոս Յովսէփեան, Ալեքսանդր Թամանեան, Աշխարհբեկ Քալանթար. նրանք էին 1920թ. Յունիսի 19ի Հ․Հ․ հանրային կրթութեան եւ արուեստի նախարարին ուղղուած՝ հնութիւնների պահպանության պատմութեան համար բեկումնային այս փաստաթղթի հեղինակները:
Իհարկէ, նուիրեալների այս շարքը դեռ պէտք է ընդլայնուէր այնպիսի տիտաններով, ինչպիսիք էին՝ Թորոս Թորամանեանը, Յովսէփ Օրբելին, Մարտիրոս Սարեանը, Նիկողայոս Մառը, ովքեր գիտակցում էին «հայ ցեղի ու մտքի արտադրութեան» պահպանութեան անհրաժեշտութիւնը:
Բազմաթիւ քաղաքական խնդիրներին ու ճգնաժամի ծանր պայմաններին համընթաց’ 1920 թուին յուշարձանների պահպանութիւնը դրւում էր գիտական հիմքերի վրայ: Նպատակն արդար էր, բայց ուղին ամէնեւին էլ դիւրին չէր լինելու:
Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան կործանումը ստիպում Է՝ դադարեցնել հնութիւնների պահպանութեան բաժնի գործունէութիւնը, իսկ բաժնի վարիչ Ալեքսանդր Թամանեանին՝ տեղափոխուել Թաւրիզ:
(Հատուած՝ Դաւիթ Պետրոսեանի «ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԹԱՄԱՆԵԱՆՆ ՈՒ ՀՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ» խորագրով հրապարակումէն, «էՋՄԻԱԾԻՆ» ամսագիր, 2015)
Տես՝ http://echmiadzin.asj-oa.am/14837/1/77.pdf
բայց ոչ վատ ընկեր
*
* *
Բարի լոյս հայկեան ճարտարապետական հանճարի նոր ժամանակներու վարպետին՝ Ալեքսանդր Թամանեանին, որուն ծնունդը կը նշենք Մարտ 4ի այս օրը։
Յուշատետրի եւ Վարք Մեծաց փոստերով ըստ արժանւոյն մեծարանքի եւ երախտագիտութեան խօսք ու յարգանքի տուրք ընծայուած է հայոց նորագոյն՝ 12րդ մայրաքաղաք Երեւանի ճարտարապետական յղացման եւ իրագործման անմահն արժանաւորին։
Բարի լոյս՝ «ընտրիր վատ ճանապարհ, բայց ոչ վատ ընկեր» պատգամով ուղի լուսաւորող եւ հայոց սերունդներուն ինքնահաստատման երթը նպատակասլաց պահող մեծն Թամանեանին, որ իր ԳՈՐԾՔով ու ՎԱՐՔով թեւաւորեց դէպի 20րդ դար ոստումը անկախ Հայաստանին ու ազատ Հայութեան։
Այո՛, կրնաս օր մը ստիպուած ըլլալ ընտրելու ճամբաներուն ամէնէն գէշը, բայց ինչ ալ պատահի, անտեղիտալիօրէն ուշադիր եւ հաստատակամ եղիր՝ հեռու մնալու վատ ընկերներէ, որովհետեւ եթէ վատ ճամբաները նորոգելու եւ լաւացնելու միջոց միշտ կայ, չկայ սակայն վատ ընկերոջ ՉԱՐԻՔէն ԱՆՎՆԱՍ ՓՐԿՈՒԵԼՈՒ ՈՐԵՒԷ ԵԼՔ։
Բարի լոյս՝ հայոց հանճարեղ ճարտարապետին մէջ յաղթահասակ կանգնած հայ ազգային-քաղաքացիական անկորնչելի արժէքներու ԱՐԹՈՒՆ ՊԱՀԱԿին, որ ոչ միայն երկիւղածութեամբ լծուեցաւ Ազգի եւ Հայրենիքի ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ու ԻՆՔՆՈՒՐՈՅՆՈՒԹԵԱՆ վերանորոգման, լիարժէ՛ք նորացման աշխատանքին, այլեւ՝ յառաջամարտիկներէն մէկը դարձաւ ՀԱՅՈՑ ՀԱՄԱՅՆԱԿԱՆ ԲԱՐՔԵՐու պահպանման, ինքնամաքրման եւ արմատաւորման քաղաքաշինական շարժումին։
Պատահականօրէն չէր, որ, Հայաստանի հնութիւններու եւ յուշարձաններու պահպանման հետեւողական պայքարին մէջ, 1920ականներու հայոց արժանաւորները կողք-կողքի կանգնեցան եւ պետական պաշտպանութիւն ապահովեցին ազգային մեր հարստութեանց։
Ոչ ալ անոնց արուեստն ու գիտական վաստակը այդպէս պատահականօրէն ներշնչուեցան սեփական ժողովուրդի բարօրութեան եւ բազմակողմանի զարգացման միասնաբար ծառայելու նախանձախնդրութենէն։
Բարի լոյս՝ յատկապէս Ալ․ Թամանեանի եւ Մարտիրոս Սարեանի օրինակով մեր անմահներուն իրարու մօտեցուցած ազգային եւ քաղաքացիական ՊԱՐՏՔԻ ԶԳԱՑՈՂՈՒԹԵԱՆ՝ սեփական ժողովուրդին երթը լուսաւորելու ԿՈՉՈՒՄԻՆ եւ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹԵԱՆ տէր կանգնելու ՅԱՆՁՆԱՌՈՒԹԵԱՆ։
Մանաւանդ այս օրերուն, երբ հայոց պետական տունը կարգի բերելու եւ ամէն կարգի մակաբոյծներէ ձերբազատելու մարտահրաւէրը կը դիմագրաւենք ազգովին, որքան դաստիարակչական եւ օրինակելի է Թաւրիզի իր «աքսորավայրէն» Ալ․ Թամանեանի հետագայ ընդառաջման պատասխանը՝ Սարեանի ուղղած հայրենիք վերադառնալու կոչին՝
«Հարգելի՛ Մարտիրոս Սերգեեւիչ,
«Հայաստանի մշակութային որդիների» պարտքի մասին Ձեր մտքերն ու զգացմունքները ինձ խորապէս համակրելի են ու հարազատ։ Անտարակոյս, Հայաստանում ստեղծագործական աշխատանքին պէտք է գործուն մասնակցութիւն ունենան նրա բոլոր մշակութային որդիները։ Յանուն այդ գաղափարի՝ դեռ 1919թ. ես եկայ Հայաստան։ Ես յոյս ունեմ շուտով նորից աշխատել նրա համար։ Ուժերիս մնացորդները մեր ազգային մշակոյթին նուիրաբերելուց բացի, ես այլ ցանկութիւն չունեմ»։
Տես՝ «Ալեքսանդր Թամանեան․ Անյայտ նամակագրութիւն», News.am, 16 Մարտ 2016։ Յղում՝
https://news.am/arm/news/316860.html
Վարպետը 1923ին վերջնականապէս վերադարձաւ Հայաստան եւ տենդագին լծուեցաւ հայոց 12րդ մայրաքաղաքի ճարտարապետական մտայղացումին եւ հանճարեղ կառուցումին։
Բարի լոյս՝ Հայաստանի եւ Հայութեան մնայուն արժէքներու ներշնչման ու արարման մնայուն աղբիւրը հանդիսացող մեր ժողովուրդի ուղին լուսաւորող, այլեւ երթը յառաջ մղող անմահներուն։
ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ – ԲԱՐԻ ԼՈՅՍ
