Պորտասար․ Հայ ժողովրդի նախահայրերի քաղաքակրթական ժառանգությունը և բնօրրանն է։
28 ՕԳՈՍՏՈՍ 2025 – – ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ – ՄՇԱԿՈՅԹ:
20-րդ դարի ամենահզոր հայտնագործություններից մեկը Պորտասարն է (Գյոբեկլի Տեպե), որը գերմանացի հնագետ Կլաուս Պետեր Շմիդտը բացահայտեց 1994 թ․։ Նրա ղեկավարած պեղումները մինչև 2014 թ․ փաստեցին, որ այստեղ կառուցվել է մարդկության ամենահին հայտնի պաշտամունքային համալիրը՝ թվագրվող մ․թ․ա․ 12-11 րդ հազարամյակներին։ Այն գտնվում է Եդեսիայից ընդամենը 18 կմ հեռավորության վրա՝ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում։
Պորտասարի հայտնագործությունը փոխեց պատմագիտության դասագրքային պատկերացումները․ մինչ այդ համարվում էր, թե խոշոր տաճարներն ու կառույցները ծնվել են միայն գյուղատնտեսության և քաղաքային կյանքի զարգացումից հետո։ Սակայն Պորտասարը ապացուցեց հակառակը․ դեռևս որսորդ-հավաքորդների շրջանում մարդիկ ունեին հավատք, կազմակերպվածություն և մշակութային ինքնություն։
Համեմատություն աշխարհի այլ հնավայրերի հետ
Եգիպտոսի բուրգերը կառուցվել են մ․թ․ա․ մոտ 2500 թ․, այսինքն՝ շուրջ 9-10 000 տարով ավելի ուշ։
Ստոնհենջը՝ Անգլիայում, թվագրվում է մ․թ․ա․ մոտ 3000–2500 թթ․, այսինքն՝ մոտ 9-10 000 տարով ավելի նոր է։
Միջագետքի քաղաք-պետությունները ծաղկեցին մ․թ․ա․ 3500 թ․, այսինքն՝ մի քանի հազարամյակ հետո։
Այս համեմատությունները ցույց են տալիս, որ Պորտասարը հազարավոր տարիներով նախորդում է բոլոր այն հնավայրերին, որոնք մինչ այդ համարվում էին քաղաքակրթության օրրան։
Հայ ժողովրդի նախահայրերի հնությունը
Հայկական լեռնաշխարհում հայտնաբերված այս տաճարային համալիրն ապացուցում է, որ այստեղի բնիկ ժողովուրդների նախահայրերը եղել են մարդկության հոգևոր ու մշակութային զարգացման առաջնագծում։ Սա նշանակում է, որ հայ ժողովրդի արմատները պետք է դիտարկվեն ոչ թե միայն մ․թ․ա․ 2–1-ին հազարամյակներում ձևավորված պետական կազմավորումների համատեքստում, այլև շատ ավելի հին՝ Քարեդարի վերջին փուլում։
Այլ կերպ ասած՝ Պորտասարը վկայում է, որ հայ ժողովրդի նախահայրերը ավելի հին են, քան սովորաբար ներկայացվում է դասական պատմագրության մեջ։ Հայկական լեռնաշխարհը եղել է ոչ միայն բնակության վայր, այլև մարդկային քաղաքակրթությանը բնօրրանը, որտեղ ծնվել են առաջին հավատքի կենտրոնները և մշակութային ձևավորումները։
Եզրակացություն
Պորտասարը ոչ միայն հնագիտական հրաշք է, այլև քաղաքակրթական փաստաթուղթ, որը ցույց է տալիս, որ հայ ժողովրդի նախահայրերը կանգնած են աշխարհի ամենահին հավատամքային և հասարակական կառուցակարգերի ակունքներում։ Այսպիսով՝ Հայկական լեռնաշխարհը պետք է դիտարկվի որպես մարդկության իսկական բնօրրան՝ հազարամյակներով ավելի հին, քան սովորաբար ընդունված է
https://www.facebook.com/photo?fbid=30950449777937077&set=pcb.30950450897936965
