Երբ զավթիչը քո անունը դրոշմեց իր փողի վրա
Մեկ օսմանյան լիրա։
Դեղնել է գույնը և ժամանակի հետ մաշվել են եզրերը։
Բայց այն չլռեց։Կրում է չորս լեզու՝ օսմանյան, հայերեն, ֆրանսերեն և հունարեն։
ՄԵԿ ԼԻՐԱ = Մեկ լիրա։
Բանկը, որը կառուցվեց հայկական ձեռքերով
«Կայսերական Օսմանյան բանկը» _Banque Impériale Ottomane_, հիմնադրվել է 1863 թվականին։
Դարեր շարունակ հայերը եղել են օսմանյան ֆինանսական համակարգի հիմքը։ Նրանց անվանել են «հավատարիմ միլլեթ» Millet-i Sadıka_ առևտրի, բանկային գործի և արդյունաբերության մեջ իրենց վարպետության համար։
Նրանց տները Կոստանդնուպոլսում, Զմյուռնիայում, Կարինում և Դիարբեքիրում ֆինանսական և առևտրային կենտրոններ էին։ Եվ եթե չլինեին հայերի կարողությունները և միջազգային առևտրային ցանցերը, օսմանյան լիրան արժեք չէր ունենա Անատոլիայի սահմաններից դուրս։
Երբ պետությունը իր դրամի վրա տպում է ժողովրդի լեզուն, այն լռելյայն ընդունում է, որ նա իր տնտեսական կառուցվածքի անբաժան մասն է։
Եվ հայերը «աննշան փոքրամասնություն» չէին, այլ պետությունը կառուցող իրական գործընկերներ։
Լեզուն դրամի վրա… աշխարհագրության ճանաչում
Դրամը չի ստում։ Դրամը երկրի ինքնությունն է։
1914-1918 թվականներին օսմանյան լիրայի վրա հայերեն տառերի առկայությունը հստակ ճանաչում էր, որ Արևելյան Անատոլիան՝ Կարին, Վան, Բիթլիս, Մուշ, Դիարբեքիր, կենսունակ հայկական քաղաքներ էին։ Այն հայտնի էր որպես «Արևմտյան Հայաստան»։
Ո՞ւմ համար է տպվել «լիրա» բառը հայերենով։
Այն ժողովրդի համար, որն ապրում էր այնտեղ, առևտուր էր անում այնտեղ և հարկեր էր վճարում այնտեղ։
Ինքը՝ օսմանյան պետությունը, փորագրեց նրանց անունը ինքնիշխանության կնիքի վրա՝ փողի վրա, իշխանության ամենաբարձր խորհրդանիշի վրա։
Եվ հետո… ջնջվեց անունը Այս թղթադրամի տպագրությունից մի քանի տարի անց՝ 1915 թվականին, 1.5 միլիոն հայեր տեղահանվեցին և սպանվեցին։
Բռնագրավվեցին նրանց տները, խանութները և բանկերը։
Անունը ջնջվեց քարտեզներից, դպրոցներից և դրամից։
Բայց նրանք մեկ բան մոռացան՝ թուղթը։
Մնաց այս լիրան։ Լուռ վկա։Այս դրամը մեզ հիշեցնում է. Այստեղ ժողովուրդ կար։
Այստեղ առևտուր կար։
Այստեղ ինքնություն կար։
Եվ այստեղ գրավվեց պատմական Հայաստան անունով երկրի մեծ մասը։
Հայերենով օսմանյան լիրան պարզապես դրամ չէ։ Դա փաստաթուղթ է։
Դա պաշտոնական, ամսաթվով և կնքված ճանաչում է։
Դա ապացույց է, որ երկիրը նրանցն էր, և որ անունը փորագրված էր նույնիսկ սուլթանի փողի վրա… նախքան այն արյունով ջնջելը
www.facebook.com/photo/?fbid=28286784794315782&set=a.180236818730623
